Tuesday 2 September
SITE NAVIGATOR
Home (Public)
    Patient Info (NED)
SITE MAP
Browse the UROlog website

INFO SUPPORTED BY
     OUR SPONSORS
Prostaat, De Meest Gestelde Vragen Alles wat U altijd al over de prostaat wilde weten
Heldere antwoorden op veelgestelde vragen
Geschreven door UROlog redacteur en uroloog Joop Noordzij
Bestel het boek via bol.com
E-MAIL UROLOG
HONcode accreditation seal. We comply with the HONcode standard for health trust worthy information: verify here.
 
 

Patiënten informatie: TESTIKEL

URO SPECIAL. Special pages for special problems. Information on frequent urological problems. Impotence - Interstitial Cystitis - Vasectomy Reversal   NIER. Een inleiding over de vorm, ligging en grootte van de nieren en hun functie in het dagelijks leven van een mens. Over wat er mis kan gaan en hoe je daar achter komt. En wat er aan gedaan kan worden natuurlijk.   BLAAS. Waar zit-ie en waar dient-ie voor. Geeft de blaas weleens problemen en, zo ja, wat voor problemen dan wel. Wat voor onderzoek kun je doen. Welke oplossingen zijn er voor handen als de blaas niet goed functioneert.   PROSTAAT. Een, vooral voor ouderen, tot de verbeelding sprekend orgaan, waarvan velen echter niet weten waarvoor het dient of waar het precies in het lichaam is gelokaliseerd. Hoe kom je er achter of de prostaat het 'niet goed doet' of wellicht zelfs 'in de weg zit'. Hoe kunnen problemen worden opgelost. Inclusief een zelf-test om plasproblemen te kunnen inschatten.   PENIS. Een, vooral voor jongeren tot de verbeelding sprekend orgaan, waarvan velen wel weten waarvoor het dient en waar het te vinden is. Wat een flink aantal mensen niet weten is hoe het (hij) werkt en wat de mogelijkheden zijn als het (hij) niet werkt.   TESTIKEL. Evenals de nieren een dubbel uitgevoerd orgaan dat twee functies in zich verenigt. Wat kan er mis gaan, en hoe kunnen we dat oplossen. Hoe kun je de functie testen.   UROLOGIE. Wat is een uroloog eigenlijk voor iemand, wat doet hij/zij. Welk stuk van het lichaam behoort tot het 'gebied' van het specialisme urologie. Tevens de plaats voor de verantwoording van de Urologie Pagina.   Patiënten-INFORMATIE. PatiŽnt-informatie betreffende verschillende urologische onderzoeken en behandelingen. 'Wat gebeurt er met me' en 'Hoe gaan ze het doen'.   Patiënten VERENIGINGEN. Adressen van de verschillende patiŽnt verenigingen in Nederland op het gebied van urologie. UROPANEL. Vragen stellen aan het urologie panel.

Testikel

Top OMHOOG OMLAAG

Anatomie

TESTIKELMet de penis vormt de balzak (Latijn: scrotum), met daarin de testikels (ballen, eieren (Ger.)) gezamenlijk hèt mannelijk kenmerk bij uitstek. Het woord testikel heeft iets te maken met testament. Het Latijnse woord testis betekent namelijk zaadbal, maar ook getuige; iemand zonder zaadballen was namelijk bij de Romeinen geen man, en kon dus niet getuigen.
De balzak is eigenlijk een relatief simpel zakje gemaakt van dunne huid, maar met een duidelijke spierlaag eronder - daarom kan de balzak, als het nodig is, zichzelf wat kleiner maken. Erin bevinden zich twee gescheiden ruimtes, waarin aan elke zijde één bal met bijbal past. Een man heeft dus twee zaadballen en twee bijballen. Zo'n bijbal (Latijn: epididymis) bestaat uit een enorme kluwen van microscopisch kleine buisjes en ligt als een soort kapje op de zaadbal. Vanuit de bijbal ontspringt de zaadleider (Latijn: vas deferens), die vervolgens via een steeltje, waarlangs ook bloedvaten van en naar de zaadbal en bijbal lopen en waarin zich ook wat kleine spiertjes bevinden, door de lies met een grote bocht in de richting van de prostaat loopt. Doordat de zaadbal zich dus eigenlijk 'buiten' het lichaam bevindt, zit er ter hoogte van de lies een gaatje in de buikspieren zodat de zaadleider daar de buik in kan in de richting van de prostaat. Juist achter de prostaat wordt de zaadleider samengevoegd met de afvoer van de zaadblaasjes en kan dan uiteindelijk, samen met de 'produktie' van de andere kant, als sperma tijdens een zaadlozing via de plasbuis het lichaam verlaten op zoek naar een eicel.

Top OMHOOG OMLAAG

Functie

Zoals zoveel organen in ons lichaam is ook de testikel dubbel uitgevoerd - je weet maar nooit, moet moeder natuur gedacht hebben. Linker en rechter zaadbal (met toebehoren) hebben exact dezelfde functie en het is dus niet zo (zoals sommige mensen denken) dat de ene zaadbal de 'echte' is en de andere de bijbal; beide zaadballen zijn voortdurend in actie, hoewel het wèl zo is dat bij een normale functie van beide testikels één van beide testikels zonder verdere gevolgen gemist kan worden.
De functie van de zaadballen is tweeërlei:


     
  • In de zaadbal wordt het mannelijk geslachtshormoon, testosteron, gemaakt. Een hormoon is een stofje dat in het bloed als een soort boodschapper fungeert. Het bloed komt immers overal in het lichaam, dus een hormoon ook; aan daarvoor gevoelige organen zal de boodschapper vervolgens vertellen dat er iets moet gebeuren. Dit hormoon is er de oorzaak van dat een jongen zich in de puberteit tot man ontwikkeld, althans voor zover het de baardgroei, lage stem, grotere penis (en mogelijkheid tot erecties) en mannelijke lustgevoelens betreft. Op jonge leeftijd is het weliswaar ook duidelijk dat het een jongen is en geen meisje (dat is in de genen vastgelegd), maar bij het begin van de puberteit, bij jongens meestal wat later dan bij meisjes, wordt de hormoon-produktie aangezwengeld en de mannelijke puntjes op de i gezet. Later in het leven zal de hormoonproduktie relatief constant blijven, alhoewel dit op hoge leeftijd wel iets afneemt. Afgezien van de positieve effecten van testosteron, heeft dit hormoon ook nadelen: het zorgt voor een vorm van kaalheid bij daarvoor gevoelige mannen en kan leiden tot een groei van de prostaat of een rol spelen bij prostaatkanker. Het testosteron-gehalte in het bloed wisselt van dag tot dag en van man tot man. Het is overigens niet zo dat een hoger testosteron-gehalte meer lustgevoelens of een grotere penis tot gevolg heeft, of een hogere kans op kanker geeft.
    Van hormonen zijn meestal maar zeer kleine hoeveelheden nodig en testosteron is hierop geen uitzondering; zonder problemen kan dan ook één zaadbal gemist worden - de andere zal nog ruim voldoende testosteron produceren.
    Overigens zijn er nog andere mannelijke hormonen, die overigens een minder belangrijke rol spelen; deze hormonen worden in de bijnieren gemaakt, waar overigens, ook bij de man, ook wel vrouwelijke hormonen worden geproduceerd.
     
  • Door andere cellen van de zaadbal worden zaadcellen gemaakt, miljoenen per dag. Deze produktie gaat in principe dag en nacht door, en het is niet zo dat de zaadcellen alleen tijdens een zaadlozing worden gemaakt. Wèl kunnen de zaadcellen, in afwachting van een zaadlozing, tijdelijk achter de prostaat, in de zaadblaasjes, worden opgeslagen. Zaadcellen gaan lang mee en die in het sperma zijn meestal al zo'n twee maanden oud. Na een zaadlozing duurt het een dag of drie voordat de voorraad weer op peil is.
    Zaadcellen zijn geheel self-supporting en hebben hun eigen buitenboordmotor in de vorm van een snel bewegende staart. In de kop bevindt zich de helft van de genetische informatie, nodig voor de bouw van een compleet mens; de andere helft wordt geleverd door de vrouwelijke eicel. De produktie van zaadcellen staat de hele dag voluit en in één milliliter sperma bevinden zich al gauw zo'n 40 miljoen zaadcellen, soms nog meer. De kwaliteitscontrole laat nogal eens te wensen over, zodat vaak bijna de helft van dit aantal niet goed gebouwd is en/of niet goed functioneert; blijkbaar vindt moeder natuur het belangrijker vooral veel zaadcellen te maken - uiteindelijk is er natuurlijk maar één nodig voor de bevruchting van de eicel.
    Nadat een zaadcel in de testikel is gemaakt moet-ie nog verder uitrijpen tot een volwassen, tot bevruchting in staat zijnde zaadcel; dit gebeurt in het uitgebreide buisjes-stelsel van de bijbal. Dat is dan ook de enige functie van de bijbal, die derhalve niet meedoet aan de hormoon-produktie. Na uitrijping wordt de zaadcel via de zaadleider in de richting van de prostaat getransporteerd.
Onder de huid van de balzak en in het steeltje naar de beide testikels bevinden zich spiervezels. Bij gevaar voor de testikels (en voor de voortplanting), bijvoorbeeld bij koude, maar ook bij schrikken, kunnen deze spiervezels samentrekken zodat enerzijds de huid van de balzak wordt gerimpeld en dus de isolatielaag dikker wordt en, anderzijds, de beide testikels tegen het beschermende en warme lichaam worden aangetrokken.

Het is nog altijd niet geheel duidelijk waarom de natuur het nodig heeft gevonden de zo kwetsbare testikel min of meer buiten het lichaam te hangen. Waarschijnlijk heeft dit iets te maken met de produktie van zaadcellen, die mogelijk beter verloopt zolang de temperatuur van de testikels iets lager is dan de 37 graden elders in ons lichaam.

Top OMHOOG OMLAAG

Ziekten en klachten

Ziekten van de testikels kunnen worden verdeeld in een aantal categoriën:


     
  • Aangeboren afwijkingen:

       
    1. De niet-ingedaalde testikel. Op het moment dat wij mensen nog maar net gemaakt zijn en ons nog in de baarmoeder bevinden, vinden in ons lichaam allerlei processen plaats waarbij organen worden gevormd, vergroot, verkleind, verplaatst en soms zelfs later weer verwijderd. Aanvankelijk bevinden de testikels zich op de plaats waar zich na de geboorte (en uiteraard ook op volwassen leeftijd) de nieren bevinden; om uiteindelijk in de balzak terecht te komen dienen ze dus af te zakken. Soms gaat er iets mis en kan het gebeuren dat één of beide testikels niet voldoende in de balzak is/zijn ingedaald; zo kan een zaadbal bijvoorbeeld blijven steken in de lies, maar het kan ook gebeuren dat-ie nog veel hoger zit, in de buik. In deze gevallen is het noodzakelijk om op jonge leeftijd e.e.a. operatief in orde te brengen, aangezien de betreffende zaadbal anders later niet goed zal kunnen functioneren.
       
    2. De liesbreuk. Een liesbreuk op de kinderleeftijd is eigenlijk altijd aangeboren. Op weg van de 'nier-regio' naar de balzak (zie hierboven) zal de zaadbal ter hoogte van de lies door de buikwand heen moeten. Er vormt zich dan, natuurlijk allemaal nog steeds lang voor de geboorte, tijdelijk een wat groter gaatje in de spierwand, zodat de zaadbal er langs kan. Na de passage behoort dit gaatje weer kleiner te worden, zodat uiteindelijk net genoeg ruimte overblijft voor zaadleider en bloedvaten die naar de zaadbal lopen. Soms blijft de opening in de spierwand te ruim, waardoor later een klein stukje van de 'binnenvoering' van de buikwand hierdoor kan uitpuilen: een liesbreuk. Aangezien dit dus eigenlijk ook een stoornis in de afdaling van de testikel betreft, wordt het vaak samen hiermee gezien.

     
  • Ziekten van de bijbal:

       
    1. Een ontsteking van de bijbal komt vaak voor bij een prostaatontsteking. Tussen prostaat en bijbal bevindt zich immers de zaadleider, waarin zich behalve zaadcellen ook allerlei voedingsstoffen 'voor onderweg' voor de zaadcellen bevinden. Bacteriën kunnen dan ook vrij gemakkelijk van de prostaat in de bijbal terechtkomen. Een bijbal-ontsteking is erg pijnlijk en kan tot koorts leiden. Een gevolg kan zijn dat er littekens en verstoppingen in de bijbal ontstaan, die de vruchtbaarheid kunnen beïnvloeden. Ook kan als gevolg van de ontsteking een cyste, een met vocht gevulde holte, in de bijbal ontstaan (een spermatocele), die, als-ie groter wordt klachten kan geven. In principe kunnen allerlei bacteriën een rol spelen bij dergelijke ontstekingen; ook geslachtsziekten, zoals gonorroe ('druiper') kan soms zeer heftig verlopende onstekingen van de bijbal geven.
       
    2. Een verstopping van de kleine buisjes in de bijbal kan ertoe leiden dat zaadcellen, die in de bijbal uitrijpen, er niet of onvoldoende door kunnen. Het aantal zaadcellen in het sperma neemt dan af, evenals de vruchtbaarheid, hoewel normaliter de andere zaadbal/bijbal genoeg zaadcellen voor een normale vruchtbaarheid zou moeten kunnen leveren.
       
    3. Bij een spermatocele is er sprake van een met vocht gevulde, meestal vrij kleine holte in de bijbal. Veel mannen hebben één of meerdere kleine spermatoceles in één of beide bijballen, mogelijk als gevolg van een vroeger doorgemaakte kleine ontsteking die vaak ongemerkt voorbij gegaan is. Meestal geeft een spermatocele geen klachten, tenzij de zwelling erg groot wordt en 'in de weg gaat zitten'. Soms zijn ze vele centimeters groot, zodat e.e.a. bij lopen hinderlijk wordt. In andere gevallen zijn en blijven ze klein en geven nooit klachten, en, aangezien een spermatocele doorgaans geen verdere gevolgen heeft, is een behandeling niet nodig.

     
  • Ziekten van de zaadbal:

       
    1. Een te kleine zaadbal kan aangeboren zijn, maar kan bijvoorbeeld ook veroorzaakt worden door infectieziekten. Doorgaans blijft een ontsteking beperkt tot de bijbal. Er is echter een kinderziekte, de Bof, die op iets oudere leeftijd aanleiding kan geven tot een ontsteking van de zaadbal. Gelukkig komt dit tegenwoordig niet zo vaak meer voor. Een dergelijke ontsteking kan de zaadproduktie in de bal flink in de war schoppen en zelfs leiden tot onvruchtbaarheid. In dat geval kan de zaadbal kleiner worden. De hormoonproduktie heeft meestal minder te lijden.
      Ook bij een ongeval kan de bal beschadigd raken en kan er verlittekening optreden, terwijl een niet-ingedaalde testikel, die niet tijdig werd behandeld niet goed tot ontwikkeling komt en vaak klein blijft.
       
    2. Een infectie van de testikel is relatief zeldzaam, hoewel het op jongere leeftijd vaker voorkomt. Meestal lijdt een infectie helaas op korte termijn tot ernstige schade, hoewel tijdig ingrijpen met antibiotica soms kan helpen bij een infectie met bacteriën. Dergelijke infecties kunnen echter nog wel eens door een virus worden veroorzaakt, en daartegen zijn antibiotica machteloos (zie ook de 'bof' hierboven).
       
    3. Kanker van de zaadbal komt gelukkig niet zo vaak voor. Helaas is het een ziekte die eigenlijk altijd jonge mannen treft tussen de 16 en 30 jaar, hoewel het op oudere leeftijd ook wel eens voorkomt. Daarbij is het meestal een relatief kwaadaardige tumor, die snel groeit en ook snel tot uitzaaiingen leidt, hetgeen de behandeling moeilijk maakt. Daar komt nog bij dat een heleboel (jonge) mannen teveel schaamte hebben om met klachten in dit gebied snel naar de dokter te gaan, èn dat de tumor zelf meestal niet pijnlijk is. Dit alles heeft helaas tot gevolg dat een behandeling vaak pas laat kan worden gestart.
      Een tumor (kanker) van de zaadbal verraadt zich meestal door een relatief snelle toename van de grootte van de bal. Vaak zijn er geen duidelijke knobbels te voelen en lijkt het dat de bal in z'n geheel gewoon groter wordt. In de regel is e.e.a. niet pijnlijk.
      Vaak is zaadbalkanker een soort van aangeboren ziekte, waarbij de kankercellen pas actief worden op het moment dat de puberteit goed en wel op gang is. Dit verklaart de jonge leeftijd van de patiënten. Ook komt deze vorm van kanker vaker voor bij een niet-ingedaalde testikel, ook als dit operatief is gecorrigeerd. Dit is overigens een reden te meer om een niet-ingedaalde testikel die zich 'onzichtbaar' in de buikholte bevindt te behandelen, omdat een tumor die hierin zou kunnen ontstaan in de buikholte pas laat zou worden ontdekt. Iemand die zaadbalkanker heeft gehad in één bal, heeft een grotere kans om het in de andere bal te krijgen.
       
    4. Bij een gedraaide bal (torsio testis in Latijn) is eigenlijk sprake van een draaing van de steel waaraan de testikel 'hangt'. Door die steel lopen, behalve de zaadleider, ook alle bloedvaten van en naar de testikel en bijbal. Bij sommige (jonge) mannen blijkt het ophangmechanisme niet goed ontwikkeld en kan de bal té ver doordraaien, waardoor de bloedvaten 'als bij het uitwringen van een vaatdoek' dichtgedraaid worden en de bloedtoevoer naar de testikel wordt afgeknepen. Deze situatie kan voorkomen bij jonge mannen tussen ruwweg 15 en 25 jaar, wanneer deze (eigenlijk aangeboren) afwijking door groei van de testikel aan het licht komt. E.e.a. resulteert acuut in hevige pijnklachten en ontstaat vaak tijdens lichamelijke inspanning. Snelle actie door een uroloog (binnen enkele uren) is noodzakelijk om de testikel te redden.

     
  • De hydrocele is een zwelling van de balzak aan één of beide kanten als gevolg van een ophoping van vocht rond de zaadbal/bijbal. Aan elke kant zit de bal namelijk in een eigen zakje, waarin zich normaliter een kleine hoeveelheid vocht bevindt. Door verschillende oorzaken, ook aangeboren oorzaken, kan deze hoeveelheid vocht toenemen, zodat een zwelling van de balzak ontstaat. Dit is op zich niet erg en geeft alleen klachten als e.e.a. erg groot wordt en in de weg gaat zitten. Het is niet kwaadaardig en wordt het ook niet.
     
  • De varicocele is een zwelling van de balzak aan de linker kant. Vooral in staande houding, bij inspanning of bij hoesten kan een 'worstvormige' zwelling in het steeltje waaraan de bal is opgehangen worden gevoeld. Het betreft hier spataderen, zoals er ook elders in het lichaam spataderen kunnen optreden: uitezette aderen. E.e.a. is niet gevaarlijk en komt best wel vaak voor, maar veruit de meeste mannen hebben er geen last van. Zelden zijn er pijnklachten, met name bij inspanning, zoals sporten. Ook wordt de varicocele al vele jaren in verband gebracht met onvruchtbaarheid, maar het bewijs daarvoor is nooit geleverd.
     
  • Onvruchtbaarheid kan door verschillende oorzaken ontstaan:

       
    1. Te weinig of geen zaadproduktie. Dit kan aangeboren zijn, zoals bij een niet-ingedaalde testikel of door stoornissen in de hormoonproduktie; meestal is er dan ook sprake van een heel kleine testikel. Ook kan het later zijn ontstaan, bijvoorbeeld door een infectie met het Bof-virus (niet op de kinderleeftijd).
      Uiteraard moet dan ook de andere testikel niet goed functioneren, omdat in principe één testikel genoeg is voor een normale vruchtbaarheid.
       
    2. Een verstopping verderop, zodat de zaadcellen wèl in normale aantallen gemaakt worden maar onderweg worden tegengehouden. Dit ontstaat nogal eens ter hoogte van de bijbal, bijvoorbeeld door een infectie, maar ook in de zaadleider kan een verstopping optreden. Soms is dit ook de bedoeling, bijvoorbeeld bij een sterilisatie. Ook hier kan een aangeboren afwijking de oorzaak zijn van een afsluiting van, of verkeerde ontwikkeling van zaadleider of bijbal. Overigens kan ook ter hoogte van de prostaat een verstopping van de zaadleiders optreden.
       
    3. Door een ontsteking van de bijbal kan de rijping van de zaadcellen gestoord zijn, waardoor er vaak wel een voldoende aantal zaadcellen is, maar ze niet gezond/actief genoeg zijn om een bevruchting van de eicel tot stand te brengen.

     
  • Pijn in de balzak kan heel verschillende oorzaken hebben. Vele oorzaken zijn niet gelegen in de testikel zelf, terwijl de patiënt de pijn wèl daar voelt:

       
    1. Een prostaatontsteking kan zich voortzetten via de zaadleider en uiteindelijk ook de bijbal bereiken en daar een infectie veroorzaken. Doordat de zenuwen vanaf de testikel langs de zaadleider lopen kan een irritatie of infectie hiervan die zenuwen irriteren en aldus een pijnsensatie veroorzaken in de testikel, hoewel met de testikel zèlf dus niets aan de hand is.
       
    2. Overactiviteit van de bekkenbodemspieren, maar ook irritatie van de peesaanhechtingen in de lies (de 'liesblessure' van voetballers en dansers) kunnen pijnklachten geven in het liesgebied, die door de vaagheid van de exacte plaats ('tja dokter, het doet eigenlijk daaro pijn', onderwijl met de hand een omtrekkende beweging in het liesgebied makend) heel goed de indruk van pijn rondom de testikel kunnen geven.
       
    3. Een liesbreuk kan eveneens prikkeling van de zenuwen langs de zaadleider geven (zie hierboven), omdat die nu eenmaal ergens door de buikwand heen moet op zijn weg naar de prostaat. Dit 'gaatje' in de buikwand kan door de jaren heen groter worden, waardoor een breuk ontstaat: de binnnekant van de buikwand puilt als een bijna kapotte fietsband door het gaatje naar buiten. Dit kan weer druk op en irritatie van de zenuwen langs de zaadleider geven, en aldus weer pijn die gelocaliseerd lijkt in de testikel.
       
    4. Ter plaatse van de balzak zelf kan een hydrocele in zeldzame gevallen pijnklachten geven, maar meestal alleen als er wat spanning op staat, bijvoorbeeld als-ie snel groter wordt, of bij inspannende bezigheden zoals sporten. Datzelfde geldt voor een spermatocele. Uiteraard zal een infectie van de bijbal, een epididymitis, al snel pijnlijk zijn, maar dit gaat meestal samen met een rode verkleuring van de huid van de balzak. Een varicocele kan eveneens in zeldzame gevallen pijn in de (linker) balzak geven, meestal aleen tijdens inspanning (sporten). Een gedraaide bal (torsio testis) geeft acuut hevige pijn in de balzak. Testikel kanker geeft helaas vrijwel nooit pijnklachten - was dat maar wel zo, dan gingen mannen met testikel kanker misschien wat eerder naar de dokter.

Top OMHOOG OMLAAG

Onderzoek

De mogelijkheid tot onderzoek van de balzak zijn relatief beperkt.


     
  • Het lichamelijk onderzoek (bekijken en betasten) van de balzak levert meestal al veel informatie op. Zo kan worden vastgesteld of de testikels op de juiste plaats liggen, of ze te groot of te klein zijn, of pijnlijk. Tevens kan worden vastgesteld of er mogelijk sprake is van een hydrocele of een spermatocele, of dat er sprake is van een liesbreuk. Over het algemeen kan de aanwezigheid van kanker van de testikel op deze wijze goed worden vastgesteld. Bij een ontsteking van de bijbal is deze meestal pijnlijk; soms kan dit ook een teken zijn van een tevens bestaande prostaatontsteking.De zaadleider kan doorgaans gemakkelijk worden gevoeld.
     
  • Middels Bloedonderzoek kan de hoogte van het testosteron-gehalte (het mannelijk geslachtshormoon) vastgesteld worden. Ook kunnen in het bloed bepaalde stoffen worden gemeten die kunnen helpen bij de beoordeling van testikel-kanker.
     
  • Urineonderzoek kan belangrijk zijn om een infectie van blaas, c.q. prostaat, c.q. bijbal vast te stellen. In een aantal gevallen is het echter nodig middels een uitstrijkje materiaal (cellen, bacteriën) uit de plasbuis te verzamelen; met een miniatuur wattenstokje wordt dan kort langs de binnenkant van de plasbuis gestreken, waarna het stokje naar het laboratorium voor een kweekonderzoek wordt opgestuurd. Hiermee is het bijvoorbeeld mogelijk om een infectie met Gonorroe op het spoor te komen.
     
  • Middels sperma-onderzoek kan het aantal en de beweeglijkheid van de zaadcellen worden vastgesteld, bijvoorbeeld in geval van onvruchtbaarheid.In normale omstandigheden worden dagelijks miljoenen zaadcellen gemaakt die echter lang niet allemaal van goede kwaliteit zijn; de natuur vertrouwt meer op de wet van de grote aantallen om een bevruchting zeker te stellen. Qua aantal zaadcellen per milliliter sperma zijn er grote verschillen per dag en per man (grofweg tussen de 20 en 80 miljoen per ml.) en het is zeker niet zo dat een groter aantal zaadcellen ook een grotere vruchtbaarheid tot gevolg heeft - al is het alleen maar omdat de vruchtbaarheid van twee kanten komt. Normaliter is zo'n 50-70% van de zaadcellen actief en (ogenschijnlijk) gezond.
    Tevens kan in het sperma het aantal witte bloedcellen (=ontstekingscellen) worden gemeten en kan er een kweek worden gedaan om een eventuele infectie te bevestigen.
     
  • Bij echografie van de balzak wordt met behulp van ultrasoon geluid (dus onhoorbaar) via het mechanisme van de SONAR een beeld gevormd van het inwendige van de van balzak en zaadbal. Het onderzoek is pijnloos. Via deze techniek is het mogelijk om e.e.a. als het ware op doorsnede te zien en kan bijvoorbeeld de uitbreiding van kanker van de testikel worden beoordeeld of kan het bestaan van een hydrocele, spermatocele of varicocele worden bevestigd. Ook kan het onderzoek worden gebruikt om te bezien of sprake kan zijn van de draaiing van de bal: in dat geval wordt met zogenaamde Doppler technieken gekeken of de bloedtoevoer naar de bal nog wel voldoende is.
     
  • In sommige gevallen kan het nodig zijn om, bijvoorbeeld ter beoordeling van de oorzaak van sommige vormen van onvruchtbaarheid, een stukje weefsel (biopt) uit één of beide testikels weg te nemen voor verder onderzoek; dit gebeurt meestal onder narcose.

Top OMHOOG

Behandeling

Het is onmogelijk om hier alle mogelijke behandelingsvormen voor verschillende ziekten van de balzak te vermelden. Daarom zal worden volstaan met enkele veel voorkomende ziektebeelden.

    De behandeling van een infectie van de bijbal is uiteraard afhankelijk van de oorzaak, dus van de soort bacterie die in het spel is. Voor een 'gewone' infectie zijn andere antibiotica (penicilline-achtigen) nodig dan voor een geslachtsziekte als Gonorroe. Tevens dient men zich bij de behandeling af te vragen of de bijbal als enige is geïnfecteerd, of dat bijvoorbeeld ook een prostaatontsteking moet worden mee behandeld.
     
  • Een hydrocele of spermatocele dient in de regel alleen operatief te worden behandeld indien er klachten zijn, bijvoorbeeld door de grootte. Vroeger werd de vochtholte nogal eens leeggezogen met een injectienaald, maar vaak leverde dat slechts enkele dagen verbetering op en liep de -cele snel weer vol. Tevens was er een risico dat met de naald ook bacteriën in de holte terecht kwamen met infectie tot gevolg.
     
  • Een varicocele behoeft slechts zelden behandling, aangezien de meeste varicoceles geen klachten geven. Een enkele maal wordt wel tot behandeling overgegaan in geval van onvruchtbaarheid onder het motto 'baat het niet, dan schaadt het niet', aangezien de behandeling, een operatie, relatief simpel is en doorgaans zonder ernstige complicaties verloopt. De essentie van de varicocele is dat één van de bloedvaten die van de bal naar boven loopt defect is, zodat het bloed dat naar boven terug het lichaam instroomt in staande hoiding weer even snel naar beneden valt. Dit komt doordat de kleppen die zich normaliter in dit bloedvat bevinden, defect zijn, net zoals dat het geval is bij spataderen elders in het lichaam. Gelukkig zijn er een heleboel bloedvaten die vanaf de bal weer het lichaam inlopen. De essentie van de operatie is dat het betreffende defecte bloedvat buiten werking wordt gesteld door het dicht te binden. Dit kan met een kleine snede links onder in de buik, via een klijkoperatie in de buik, of met een dun slangetje via een bloedvat in de lies. Er zijn weinig verschillen tussen de verschillende typen operaties in termen van resultaat en complicaties - het is eigenlijk maar net waar de betreffende dokter het meest bedreven in is en wat-ie het meeste doet.
     
  • Een gedraaide bal moet zo snel mogelijk worden terug gedraaid. Soms kan de bal door de dokter met de hand worden gedraaid, maar meestal is een operatie nodig. In ieder geval dient een operatie te volgen om de bal vast te zetten, zodat het niet nog eens kan gebeuren. Tegelijkertijd zal ook de andere bal worden vastgezet.
     
  • De behandeling van pijn in de balzak dient te worden gericht op de oorzaak. Indien sprake is van een overactieve bekkenbodem, dan kan soms onder leiding van de fysiotherapeut worden geleerd die spieren beter te onspannen.
     
  • Kanker van de testikel dient zo snel mogelijk te worden behandeld, omdat de tumor vaak snel groeit en kan uitzaaien naar ander plaatsen in het lichaam, bijvoorbeeld naar de lymfeklieren in de buik of naar de longen. De behandeling bestaat uit een operatieve verwijdering van de testikel, terwijl vaak uit de andere testikel een stukje weefsel wordt afgenomen om te zien of die ook is aangetast. Is er sprake van uitzaaiingen, dan moet erna vaak nog een bestraling van de buik (wegens de aangetaste lymfeklieren) of een behandeling met chemische middelen volgen om ook de tumorcellen elders in het lichaam te vernietigen. Gelukkig worden de laatste jaren veel successen geboekt met de behandeling van testikelkanker, ook bij uitgezaaide kanker. Helaas komen veel mannen nog altijd vrij laat bij de dokter, zodat in veel gevallen reeds uitzaaiingen bestaan. Wegens de vaak jonge leeftijd van de patiënten en de agressieve behandeling die vaak nodig is, waardoor er gevaar bestaat voor latere onvruchtbaarheid, kan het soms nodig zijn sperma in te laten vriezen voor later.
     
  • Onvruchtbaarheid heeft vele oorzaken die een specifieke behandeling behoeven. Zo kan er sprake zijn van een verstopping van de zaadleider, die dan operatief dient te worden verholpen. Ook kan, bij een verstopping in de bijbal soms een omleiding worden aangelegd. Gelukkig is het tegenwoordig mogelijk om ook bij zeer geringe aantallen zaadcellen met behulp van reageerbuis-bevruchting voor nageslacht te zorgen. Zelfs is tegenwoordig één zaadcel genoeg voor een bevruchting. Uiteraard kan onvruchtbaarheid ook een gevolg zijn van een infectie, bijvoorbeeld van de bijbal, waarbij dan natuurlijk de infectie bestreden dient te worden.
     
  • STERILISATIEVruchtbaarheid kan soms ook een probleem zijn. Vooral als het gezin 'compleet' is en er geen verdere kinderwens meer is. In dat geval kan voor een definitieve oplossing gekozen worden in de vorm van een sterilisatie. Bij de man is deze ingreep veel makkelijker dan bij de vrouw en geeft minder kans op complicaties. Tijdens de ingreep worden onder plaatselijke verdoving middels een kleine snede in de huid van de balzak de zaadleiders opgezocht en vervolgens doorgeknipt en dichtgebonden. Op de tekening ziet U een drietal voorbeelden; meerdere wegen leiden in dit geval naar Rome en het maakt niet veel uit welke methode gekozen wordt - iedere uroloog heeft zo zijn voorkeur voor een bepaalde techniek. Soms worden de uiteinden van de zaadleiders als het ware omgevouwen, soms wordt een stukje zaadleider verwijderd, soms worden ze alleen maar afgebonden. Het resultaat is hetzelfde: nagenoeg definitieve onvruchtbaarheid. Complicaties van een dergelijke ingreep zijn er zelden. Soms, bijvoorbeeld tijdens een nieuwe relatie, komt de vraag tot een hersteloperatie op; de resultaten van het weer aan elkaar zetten van de zaadleiders zijn echter in de regel niet erg indrukwekkend.


 
HOME
© 2002-2014: UROlog.nl
- Public section
Last update: 14 July 2010.